Subota, 25 Juna, 2022
Rubrika:

Rat u Ukrajini ponovo stavlja na probu otpornost privreda Zapadnog Balkana

Mala i srednja preduzeća (MSP) na Zapadnom Balkanu po pravilu nemaju dovoljno podsticaja za uvođenje ekoloških praksi

Ruska invazija na Ukrajinu i ekonomska kriza dogodili su se upravo u vrijeme kada se Zapadni Balkan oporavljao od šoka izazvanog kovidom-19. Istraživanje pod nazivom „Otpornost biznisa na Zapadnom Balkanu u vremenima nove krize, koje je glavni ekonomista EIB Debora Revoltela predstavila na sastanku Strateškog odbora Investicionog okvira za Zapadni Balkan u Rimu, ispituje kako su preduzeća u regionu prebrodila oštar pad izazvan pandemijom i koliko su pripremljena za suočavanje sa budućim izazovima. Rezultati su izvedeni iz izvještaja pod nazivom  Poslovna otpornost u pandemiji i šire, koji su nedavno inicirali i zajednički objavili EIB, EBRD i MMF, a koji obuhvata širi region Istočne Evrope i Centralne Azije.

Preduzeća su do sada prošla kroz pandemiju bolje nego što se u početku strahovalo. Izgubila su 29 odsto prometa i otpustila devet odsto svoje radne snage, pri čemu je pandemija posebno teško pogodila sektor usluga sa direktnim kontaktima sa korisnicima i mala i srednja preduzeća. Međutim, ogromna podrška politike pomogla je da se spriječe masovni stečaji tako da je samo tri odsto preduzeća u regionu podnijelo zahtjev za stečaj ili trajno prestalo sa radom. Izvještaj pokazuje da su se preduzeća koja su bila uključena u globalne lance vrijednosti, ona koja su bila inovativnija u prošlosti, ona koja su bila digitalizovanija i ona sa kvalitetnijim upravljanjem bolje prilagodila tokom pandemije. Proširila su svoje onlajn prisustvo, prešla na rad na daljinu, prilagodila proizvodnju ili efikasnije iskoristila dostupnu podršku politike. Državni programi su igrali stabilizujuću ulogu, ublažavanjem stresa ranjivih preduzeća, kao što su manja preduzeća, samostalne firme i one koje nemaju mogućnost dozvoljenog prekoračenja po računu.

„Rat u Ukrajini ponovo stavlja na probu otpornost privreda Zapadnog Balkana dok se one oporavljaju od pandemije,” rekla je  Debora Revoltela, glavni ekonomista EIB.

“Novi rizici i povećana neizvjesnost vrše pritisak na prekogranične tokove i trgovinu. To je relevantno jer naša analiza pokazuje da su otpornost i inovacije preduzeća povezane sa njihovim učešćem u globalnim lancima vrijednosti i trgovini. U fazi potencijalnih trendova deglobalizacije, Zapadni Balkan treba da nadogradi svoju konkurentsku prednost koja se ogleda u čvrstim vezama sa EU i da je dodatno učvrsti, kao odskočnu dasku za brži razvoj”, kazala je Revoltela.

Otvorenost za trgovinu na Zapadnom Balkanu pokreće otpornost, inovacije i konkurentnost

Izvještaj pokazuje da privrede Zapadnog Balkana generalno ulažu više u inovacije nego privrede u širem regionu, iako se taj proces bazira na prilagođavanju postojećih tehnologija koje se uvoze. Otvaranje globalne privrede bilo je ključno za omogućavanje tim zemljama da unaprijede svoje komparativne prednosti i povećaju svoju konkurentnost. Struktura industrije regiona koji su više integrisani u globalne lance vrijednosti pokazuje jasnu usredsrijeđenost na proizvode sa većom dodatom vrijednošću, dok oni koji su manje integrisani uglavnom trguju industrijskim proizvodima sa nižom dodatom vrednošću ili sirovinama.

Dokazi iz izvještaja ukazuju da trgovinska integracija sa razvijenim zemljama, naročito sa Evropskom unijom, pristup informacijama i znanju kroz učešće u globalnim lancima vrijednosti, strana licencirana tehnologija i moderne prakse upravljanja spadaju u najvažnije elemente za podsticanje inovacija na Zapadnom Balkanu.

Pristup finansijama

Finansijski sistemi na Zapadnom Balkanu do sada su se dobro držali. Preduzeća se i dalje u velikoj mjeri oslanjaju na bankarske kredite kao izvore eksternog finansiranja. Tržišta kapitala su nedovoljno razvijena, a dostupnost preduzetničkog kapitala, privatnog kapitala i lizinga je veoma ograničena. Udio kreditno sputanih preduzeća na Zapadnom Balkanu znatno je veći kod malih preduzeća, u poređenju sa velikim (16 odsto u odnosu na sedam odsto). Ta kreditna ograničenja rezultat su nedovoljne transparentnosti na strani MSP, kao i ograničenog kapaciteta posrednika u pogledu procjene rizika. Stanje naslijeđeno zbog pandemije kovida-19 i uticaj invazije Rusije na Ukrajinu vjerovatno će dodatno sprečavati stabilan pristup finansijskim sredstvima. S vremenom će se više kamatne stope pretvoriti u oštrije uslove finansiranja, sa još većom neusklađenošću između tražnje i ponude za kreditima kod MSP. To bi mogao biti problem jer je pristup finansiranju, uključujući dozvoljeno prekoračenje po računu, bio važan izvor otpornosti preduzeća tokom pandemije.

Zelena privreda

Region polako prelazi sa zavisnosti od uglja i nafte na energiju iz obnovljivih izvora, jačajući svoju energetsku sigurnost. Međutim, do 2018. godine region se u velikoj mjeri oslanjao na fosilna goriva pomoću kojih je proizvodio tri četvrtine svoje električne energije. Nekoliko zemalja i dalje daje velike subvencije da bi potrošačima obezbijedile nižu cijenu gasa i drugih fosilnih goriva, na taj način usporavajući motivaciju da se smanje emisije.

Mala i srednja preduzeća (MSP) na Zapadnom Balkanu po pravilu nemaju dovoljno podsticaja za uvođenje ekoloških praksi. Fizički klimatski rizici već utiču na MSP na Zapadnom Balkanu, tako da je 10 odsto ispitanika u Istraživanju preduzeća prijavilo gubitke usljed ekstremnih vremenskih pojava tokom tri godine prije intervjua. Međutim, studija je dokumentovala ograničenu svijest MSP o pitanjima u oblasti životne sredine, jer samo 21 odsto svih MSP investira u energetsku efikasnost, a među preduzećima koja ne uvode nikakve klimatske mjere, 59 odsto smatra da takva investicija nije prioritet.  Preciznije, izvještaj pokazuje da klimatske investicije zavise i od upravljačkih sposobnosti i od pristupa finansiranju. Djelotvorna intervencija rešiće i ograničenja u finansiranju i uska grla u upravljačkoj svijesti i upravljačkim sposobnostima.

Grupacija Evropske investicione banke

Evropska investiciona banka (EIB) je institucija dugoročnog kreditiranja Evropske unije, u vlasništvu država članica EU. Ona dugoročna finansijska sredstva stavlja na raspolaganje za zdrave investicije, da bi doprinijela ostvarivanju ciljeva politike EU. EIB podržava i investicije izvan Evropske unije.

O izvještaju

Poslovna otpornost u pandemiji i šire: Prilagođavanje, inovacije, finansiranje i klimatsko djelovanje od Istočne Evrope do Centralne Azije zajedničko je izdanje Evropske investicione banke (EIB) i Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD), sa prilozima Međunarodnog monetarnog fonda (MMF). Podaci u ovom izvještaju su prikupljeni i analizirani prije ruske oružane invazije na Ukrajinu.

U izvještaju je korišćen jedinstven skup podataka na nivou preduzeća, najnoviji talas istraživanja preduzeća koje su sprovele EBRD, EIB i Grupa Svjetske banke (Istraživanje preduzeća 2019), kojim su, u periodu od 2018. do 2020. godine, prikupljeni podaci o više od 28.000 registrovanih preduzeća. Istraživanje je sprovedeno neposredno prije izbijanja pandemije, pružajući strukturni snimak preduzeća u regionu. U izvještaju je korišćen i prvi krug naknadnih istraživanja preduzeća u vezi sa kovidom-19, kojim je ispitano više od 16.000 preduzeća. Svjetska banka je koristila naknadni izvještaj da istraži kako su se preduzeća prilagodila krizi.

Najnovije

Totalno posrtanje Regionalnog vodovoda: Stali ključni projekti vodosnabdijevanja primorja zbog loših odnosa u kompaniji

Kompanija Regionalni vodovod Crnogorsko primorje doživljava najteže dane od svog osnivanja. Razlog za to su ozbiljno narušeni međuljudski odnosi u kompaniji, a koliko je to...

UŽIVO Povlačenje iz Severodonjecka; Ukrajini neophodan “oružani paritet”

Ukrajinski branioci dobili su naredbu da se povuku iz Severodonjecka, potvrdio je guverner Luhanska Serhij Hajdaj. SAD će poslati Ukrajini novi paket oružja vrijedan...

SONJA BISERKO: Kosovo je bilo prostor najduže državne represije u novijoj istoriji Balkana

Piše: Sonja Biserko Dragi Rade, zahvalni smo ti što si nam podario ovu knjigu. Ona nas vraća u vreme koje bismo intimno možda želeli da...

SNP po želji SPC, neće valjda po crnogorskoj

Piše: Slavko Mandić Sa velikim igračima, nema šale. U očima im iskri snaga a u svakoj riječi odlučnost da lome ako im ko na put...

Vlatko Sekulović: Studentski protesti 1992. godine su bili antiratni

Jedan od organizatora studentskog protesta 1992. godine Vlatko Sekulović ocijenio je u četvrtak na skupu povodom 30 godina od tog protesta da je ključna...

Najčitanije

Povezano

Svjetska banka tradicionalno važan partner Crne Gore

Potpredsjednik Vlade Ervin Ibrahimović susreo se sa šefom Kancelarije Svjetske banke za Crnu Goru Kristofrom Šeldonom sa saradnicima, koji je na početku razgovora uputio čestitke povodom imenovanja na...

Damjanović sa predstavnicima Svjetske banke: Razmatra se emitovanje zelenih obveznica

Ministar finansija Aleksandar Damjanović sa saradnicima održao je danas radni sastanak sa timom Svjetske banke (SB), predvođenim šefom Kancelarije za Crnu Goru, Kristoferom Šeldonom, saopšteno je iz tog...

Dukaj sa delegacijom Svjetske banke: Puna podrška u reformi javne i razvoju digitalne uprave

Ministar javne uprave, Maraš Dukaj sa saradnicima, sastao se danas sa delegacijom Svjetske banke, koju je predvodio Kristofer Šeldon, šef Kancelarije Svjetske banke za Crnu Goru i...

Evropska investiciona banka: Pandemija digitalnu transformaciju učinila sastavnim dijelom evropskog društva

Prema najnovijem izvještaju Evropske investicione banke (EIB) Digitalizacija u Evropi 2021–2022: Dokazi iz istraživanja EIB o investicijama, skoro polovina preduzeća u Evropskoj uniji (EU)...

Komentari

0 Komentara
Inline Feedbacks
Pregedaj sve