Četvrtak, 7 Jula, 2022
Rubrika:

Nacionalizam afirmisan kao zvanična ideologija u Rusiji

Sadašnje srpsko rukovodstvo neće moći da pravda poziciju neutralnosti ili jednake distance prema ruskom i ukrajinskom rukovodstvu ''nacionalnim interesom'', ne samo zato što dostojanstvo nije nacionalna nego univerzalna kategorija, već pre svega iz razloga moralne hipoteke koju Srbija ima usled divljanja srpskog nacionalizma na prostoru bivše SFRJ krajem prošlog veka

Piše: Vlatko Sekulović

Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima i slobodama Ujedinjenih nacija utvrđuje ljudsko dostojanstvo i jednakost u neotuđivim pravima i slobodama ljudi kao pretpostavku mira u svetu. Prosvetiteljske misli o obdarenosti razumom i savešću ljudi, slobodnih pojedinaca/ki i jednakih u dostojanstvu i pravima, filozofska je i moralna osnova ove Deklaracija koja poziva ljudsku vrstu da deluje u duhu bratstva. Dakle, jedan od ključnih kulturnih konstrukata ove osnove je „dostojanstvo“ koje pojmovno ima svoje poreklo kako u latinskom pojmu dignus, vredan, tako i u starogrčkom pojmu axios koji istovremeno znači dostojan, vredan i evidentan, a koji se npr. koristi u Srpskoj pravoslavnoj crkvi prilikom proglašenja poglavara. Dostojanstvo je usko povezano sa osećanjima sopstvene vrednosti, značaja i sigurnosti. Ova osećanja ne zavise samo od nas, već i od načina kako se drugi ophode sa nama, a pretpostavka je da su drugi dužni da nas poštuju, odnosno da nam daju na značaju na osnovu neotuđivog ljudskog svojstva i prava, da smo vredni samo iz razloga što smo ljudska bića i to svojstvo stičemo rođenjem. Ako se uništi dostojanstvo ljudskog bića, ono ostaje ogoljeno pred osnovnim egzistencijalnim strahom, strahom od smrti, a drugi ljudi više nisu uporišta sigurnosti, jer je uništeno poverenje prema drugima, već pretpostavljeni izvori zla, pretnje i straha. Ljudsko dostojanstvo je javno dobro i predmet pravne zaštite, usled značaja za svakoga od nas i podrazumeva pravo na poštovanje kao pretpostavke zaštite fizičkog i psihičkog integriteta.

Vlatko Sekulović

U tom smislu, navedena Deklaracija ističe da je vrednost, dostojanstvo, ljudskog bića, inherentno, prirodno, neotuđivo i očigledno svojstvo ljudskog bića koje ga stiče rođenjem i koje nije potrebno posebno dokazivati. Vrednost ljudskog života bez obzira na pol, naciju, veru, seksualnu orijentaciju ili bilo koje drugo lično svojstvo, navedenim je aktom, postala univerzalna kategorija. Značaj svake deklaratorne norme nije samo u konkretnoj primeni koja se potom odražava u drugim normama poput krivičnog i građanskog prava, već i u uspostavljanju moralnog principa, afirmaciji određenog kulturnog konstrukta kao poželjnog i sastavnog dela identiteta ljudskih bića. U tom smislu univerzalnost ljudskog dostojanstva je moderna tekovina Dvadesetog veka, koja je skupo plaćena patnjama ljudskih bića u vekovima pre toga, za čiju ilustraciju dovoljno je navesti samo nekoliko primera. U antičkom Rimu ili grčkim polisima nije postojalo univerzalno ljudsko dostojanstvo. Robovi nisu bili ljudi, već alatke koje govore. Svi srednjovekovni feudalni zakonici su razlikovali ljude na one sa manje i više dostojanstva ili bez dostojanstva. Kastinski sistem u Indiji još uvek opstaje i izražava teološki uspostavljenu razliku u dostojanstvu između ljudi koji pripadaju kasti bramana, koji su izašli iz glave božanstva, i onih koji su izašli iz nogu, šudri, kao i parija koji su ljudski otpad.

Najsvirepiji, najsistematičniji i najmasovniji primer u ljudskog istoriji negiranja ljudskog dostojanstva dogodio se zahvaljujući novijoj ideologiji čiji su koreni u drugoj polovini XIX veka. Nacionalizam, pod nazivom nacionalsocijalizam, zakonom je izrazio najelaboriraniju tvorevinu negacije ljudskog dostojanstva. U ovoj ideologiji nastaloj kao iracionalnoj mešavini okultne superiornosti i nacije, čitava jedna grupa ljudi bila je shvaćena i definisana kao pretnja po postojanje druge etničke grupe. Nacionalsocijalisti su podigli na nivo državne ideologije ideju da su Jevreji samim svojim postojanjem, od deteta do starca, pretnja za Nemce i nemački narod, te nedostojni života. Nacionalsocijalizam se, u svojim programskim ciljevima, istovremeno perverzno pozivo kako na jednakost sa drugim narodima i pravo na samoopredeljenje Nemaca radi formiranja Velike Nemačke, tako i na nejednakost naroda. Konstrukt ljudske nedostojnosti, sproveden je kroz niz zakona i posebnih institucija koje su imale za cilj pročišćenje „nemačke krvi“, sprečavanje mešanja krvi između dostojnih bića i nedostojnih stvorova, kao i sistematično uklanjanje nedostojnih kao izvora zla. U nedostojne stvorove, „živote koji nisu vredni življenja“, nacisti su svrstavali ne samo Jevreje, već i Nemce sa urođenim manama ili bolestima, bilo telesnim ili psihološkim, homoseksualce i političke protivnike, „one koji razmišljaju kao Jevreji“. Koncentracioni logori i sudovi za zaštitu čistote nemačke nacije, bili su vrhunac primene principa nejednakosti između ljudskih bića u dostojanstvu kao izraza nacionalističke ideologije koja počiva na ideji o smrti. Političke deklaracije imaju svoj krajnji ishod u postupcima ljudi, te kao antipod osporavanju ljudskog dostojanstva i ideologiji smrti, Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima i slobodama ima za cilj afirmaciju života i njegove vrednosti, te sprečavanje donošenje onakvih deklarativnih akata poput političkog programa Nacionalsocijalističke nemačke radničke partije iz 1920. godine koji je na kraju rezultirao zločinima bez presedana u ljudskoj istoriji.

Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima i slobodama nema samo za cilj da reguliše odnose između različitih država, već da u kombinaciji sa drugim aktima poput Ustava UNESCO-a koji u preambuli navodi da ratovi počinju u glavama ljudi, te da su sumnja i nepoverenje u korenu sukoba, uspostavi takav unutrašnji poredak u državama članicama koji će preventivno delovati i onemogućiti ponavljanje strahota Drugog svetskog rata. Države članice Ujedinjenih nacija su obavezne da u svoje unutrašnje zakonodavstvo uvrste i primenjuju norme kojima će biti zaštićeno ljudsko dostojanstvo, prvenstveno propagiranje ideja koje podrivaju konstrukt ljudskog dostojanstva, pre svega „govor mržnje“ ili opasan govor. U klasičnim definicijama govor mržnje se prvenstveno odnosi na grupu ljudi koja je predmet govora mržnje usled nekog njihovog ličnog svojstva (nacionalnosti, vere, pola, seksualne orijentacije, i dr.). Međutim, ono što je nesporno jeste da je u korenu govora mržnje namera počinioca da se pre svega uništi ljudsko dostojanstvo određenog lica ili grupe lica, tj. njihove vrednosti usled ličnog svojstva, kao osnovnog preduslova koji vodi ka težim krivičnim delima poput ubistva, u slučaju pojedinca, ili genocida u slučaju etničke grupe. U tom smislu, prema Alportovoj skali izražavanja negativnih stavova prema drugim ljudima (dehumanizacija, izbegavanje, diskriminacija, fizički napad, istrebljenje), govor mržnje spada u dehumanizaciju i ne podrazumeva afektivni aspekt kao nužni element prirode krivičnog dela.

Dakle, delo koje samo izrazi nameru uništenja ljudskog dostojanstva usled negiranja vrednosti ličnog svojstva etničke pripadnosti u sebi skriva neotuđivu pretnju od ubistva, odnosno krivičnog dela protiv čovečnosti, uključujući i genocid. U tom smislu je govor koji je Putin održao najavljujući tzv. „specijalnu vojnu operaciju“ u Ukrajini, a kojim je osporeno pravo jedne grupe ljudi da se samoidentifikuju kao pripadnici određene kulturne zajednice, tj. ukrajinskog naroda kao „veštačke tvorevine“, govor mržnje. Pomenuti Putinov govor predstavlja istorijsku prekretnicu nakon koje više ništa nije isto izrazivši dihotomiju u kojoj pripadnici „veštačke“ tvorevine, Ukrajinci, predstavljaju pretnju, izvor opasnosti i zla po pripadnike „prirodnog“ naroda, Ruse. Prvi put od Drugog svetskog rata na prostoru Evrope jedna stalna članica Saveta bezbednosti UN, kao garant poretka zasnovanog na ljudskom dostojanstvu, upravo je osporila ljudsko dostojanstvo, a samim tim i pravo na postojanje, ljudima čije je lično svojstvo pripadnost ukrajinskom narodu i povela rat kako bi to lično svojstvo, „ukrajinstvo“ uništila kroz tzv. proces „denacifikacije“.

Pristup tom ključnom kulturnom konstruktu za čitav savremeni svetski poredak i njegovo odbacivanje, pokazao je da je nacionalizam definitivno javno afirmisan kao zvanična državna ideologija u Rusiji, a ruski nacionalisti su prema Ukrajincima primenili tezu srpskih nacionalista prema Hrvatima, i drugim narodima. Naime, Šešelj je uvek tvrdio da Hrvati kao narod ne postoje, da su to Srbi katoličke veroisposvesti, a da su oni koji tvrde suprotno ustaše, odnosno hrvatski nacionalisti. U ovoj tezi izražava se istovremeno i samopriznanje da su nacionalisti u svom zahtevu monopola nad nacionalnim identitetom, spremni da takav monopol priznaju drugim nacionalistima. Drugim rečima, prema nacionalistima ljudsko biće može biti Ukrajinac ili Hrvat, samo ako je nacionalista („banderovac/ustaša“), što važi i obrnuto, možeš biti Srbin ili Rus samo ako si nacionalista („četnik/vagnerovac“). U takvom pogledu na svet politički protivnici nisu legitimni konkurenti u procesima društvenog odlučivanja, već pretnja po naciju, onako kako je definišu nacionalisti, zato što ne razmišljaju kao nacionalisti. U tom shvatanju se nalazi i razlog likvidacije kako Ivana Stambolića, tako i Borisa Njemcova.

U srpskom društvu u kom nacionalisti još od druge polovine osamdesetih godina prošlog veka  diktiraju narative šireći neproverene vesti i stavove koji imaju za cilj uništavanje ljudskog dostojanstva, jednostavno se ne prepoznaje opasnost po zajednicu od erozije ljudskog dostojanstva kao poželjnog kulturnog konstrukta i samim tim javnog dobra. Nacionalistička navijačka kampanja podrške pokušaju uništenja, „denacifikacije“, Ukrajine i Ukrajinaca se u moralnom smislu, bitno razlikuje od stava kojim se izražava podrška ukrajinskom rukovodstvu. Negiranje prava na postojanje Ukrajincima, znači osporavanje prava na dostojanstvo bilo kom ljudskom biću, a odbrana ovog prava je upravo suprotno, zaštita ljudskog dostojanstva. Nacionalistički sejači mržnje podrivajući značaj i značenje ljudskog dostojanstva uništavaju vezu između pojedinca/ke i zajednice koju čini poverenje zasnovano na ljudskom dostojanstvu. Time podstiču nepoverenje između ljudi što potom dovodi do atmosfere straha i nesigurnosti ne samo između pripadnika različitih etničkih grupa, već i u okviru iste etničke grupe. Slobode govora i uverenja na koje se pozivaju nacionalisti, nisu neograničene i omeđene su slobodom od straha kao neophodne zaštite ljudskog dostojanstva.

Osnovni nacionalni interes svakog organizovanog društva koje je član UN morala bi biti zaštita ljudskog dostojanstva i sloboda pojedinca/ke od straha za sopstveno postojanje usled ličnog svojstva, pripadnosti određenom narodu. U tom smislu sadašnje rusko rukovodstvo je samo sebe vrednosno već izopštilo iz svetskog poretka uspostavljenog Poveljom UN, kao što je bio slučaj sa Miloševićem tokom devedesetih godina prošlog veka, kada je tadašnja SRJ bila jednoglasno osuđena, uz izuzetak Zimbabvea, rezolucijama Generalne skupštine UN. Razlika u odnosu drugih zemalja prema današnjoj Rusiji i tadašnjoj Srbiji, te njihovo oklevanje u osudi politike sadašnjeg ruskog rukovodstva nije ideološki uzrokovano, već je razlog pre svega u strahu od nuklearne moći koju poseduje Rusija. Međutim, sadašnje srpsko rukovodstvo neće moći da pravda poziciju neutralnosti ili jednake distance prema ruskom i ukrajinskom rukovodstvu „nacionalnim interesom“, ne samo zato što dostojanstvo nije nacionalna nego univerzalna kategorija, već pre svega iz razloga moralne hipoteke koju Srbija ima usled divljanja srpskog nacionalizma na prostoru bivše SFRJ krajem prošlog veka.

 

Najnovije

GI 21.maj: Abazović namjerno podgrijava političke tenzije

Premijer Dritan Abazović juče je izjavio da može doći do sukoba građana ako se ne potpiše ugovor sa SPC čime namjerno podgrijava političke tenzije i...

Ministarstvo: Crnogorsko udruženje poslodavaca upisano u Knjigu evidencije, nije podnijelo zahtjev za utvrđivanje statusa...

Prema podacima Ministarstva rada i socijalnog staranja Crnogorsko udruženje poslodavaca upisano je u Knjigu evidencije udruženja poslodavaca i još nije podnijelo zahtjev za utvrđivanje...

Marović: URA nikad jedinstvenija u radu za dobro Crne Gore

Građanski pokret URA je nikad snažnija, jedinstvenija i odlučnija u namjeri da sprovodi svoje programske ciljeve a prije svega prvi i najvažniji – da...

Papa Franjo čestitao Dan državnosti Đukanoviću: Bog da vas sve blagoslovi zdravljem, prosperitetom i...

Poglavar Rimokatoličke crkve papa Franjo uputio je čestitku predsjedniku Crne Gore Milu Đukanoviću povodom 13. jula – Dana državnosti Crne Gore. “Upućujem čestitke i najbolje želje Vašoj Ekselenciji i...

Boris Džonson podnosi ostavku, premijer ostaje do jeseni

Aktuelni britanski premijer Boris Džonson danas će podnijeti ostavku na mjestu lidera konzervativaca, poslije tri godine na ovoj poziciji, dok će na čelu vlade...

Najčitanije

Povezano

Vlatko Sekulović: Studentski protesti 1992. godine su bili antiratni

Jedan od organizatora studentskog protesta 1992. godine Vlatko Sekulović ocijenio je u četvrtak na skupu povodom 30 godina od tog protesta da je ključna...

I dalje je aktuelna poruka: „Dosta! Za život sada!“

Piše: Vlatko Sekulović Trideset godina je prošlo od Studentskog protesta 1992. godine. Srbija i druge zemlje koje su bile obuhvaćene ratnim dejstvima suočavaju se sa...

Gubitak ljudskih života i Kosova logična posljedica politike podređene nacionalističkim ciljevima

Piše: Vlatko Sekulović  Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija, 30. maja 1992. godine, uveo je sankcije SR Jugoslaviji na osnovu Glave VII Povelje UN. Kaznene mere obuhvatale su...

Putin pravi iste greške kao i srpski nacionalisti u ratovima 90-ih

Za aktuelno.me Piše: Vlatko Sekulović Slobodan Milošević pravdao je rat u Hrvatskoj 1991. godine ugroženošću Srba, pravom na samoopredeljenje naroda, kao i time da su granice...

Komentari

3 Komentara
Najstariji
Najnoviji Najpopularniji
Inline Feedbacks
Pregedaj sve
Robert
10.05.2022-08:34 08:34

Stručnjak, imao si priliku da se kandiduješ na izborima u Srbiji pa da proveriš svoja mudrovanja. Ovako, možeš samo da mrziš i da ako ti ne odgovara, ideš iz Srbije tamo gde je bolje. Prodaj sve što imaš pa se preseli na Cetinje.

Nikola
10.05.2022-13:08 13:08
Reply to  Robert

Kopiljane picousti, posto si izio sendvic, ne moras i govna….osim ako ti je to desert. Prijatno!

Realno
11.05.2022-06:39 06:39
Reply to  Nikola

Kladim se da ti pola rodbine jede sendvič u Srbiji i da su se tamo besplatno školovali. Govna jedu pisci ovakvih pamleta, kao što je Vlatko, jer su totalno nebitni i u CG i u SR. Kažu da na CT ima preko 500 kopiladi …